Veda Hutbesi Hz. Peygamber (S.A.V.)'ın 114 bini bulan hacıya hitaben irad ettiği hutbe'dir. Hz. Peygamber (S.A.V.) bu son hutbesinde, bundan sonra bir daha haccedemeyeceğini bildirip vefatının yaklaştığını ima ettiği, sonraki gelen günler de O'nun (S.A.V) bu sözlerini doğruladığı için bu hacca Veda Haccı, bu hac esnasında irad ettiği hutbeye de Veda Hutbe'si adı verildi.

Veda Hutbesi her ne kadar tek bir hutbe imiş gibi kabul edilmekteyse de, gerçekte bu hutbe, Arafat'ta, Mina'da ve bir gün sonra yine Mina'da olmak üzere arefe günü ile bayramın 1. ve 2. günlerinde parça parça irad edilmiştir.  Değişik yer ve zamanda irad buyurulduğu için de hutbe, birçok kişi tarafından birbirinden farklı şekillerde rivayet edilmiş; kişinin ya da gurubun duyduğunu başkaları işitmediğinden, hutbenin tamamının bir araya toplanmasında bu farklı rivayetlerden yararlanılmış ve daha sonraki yıllarda bu üç aynı yer ve zamanda buyurulan hutbe tek bir hutbe olarak bir araya getirilmiştir. Hz. Peygamber (S.A.V.)'ın bu son haccından bir yıl önce nazil olan Tevbe suresinde 9/28;
 "Ey iman edenler! Müşrikler ancak bir pisliktir. Onun  için bu yıllarından sonra  Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar..." yoksulluktan korkarsanız, (biliniz ki) Allah dilerse sizi kendi lütfundan zengin edecektir. Şüphesiz Allah iyi bilendir, hikmet sahibidir." müşriklerin pis olduğu ve bu yıldan sonra Mescid-i Haram'a yaklaşmamaları emredildiği için, Veda Haccı'nda Mekke'de sadece müslümanlar vardı, hutbeyi de yalnızca müslümanlar dinlemişti. (Müşriklerin bu hutbeye yalan katmaları da önlenmiş oldu.). Zaten Mekke'nin fethinden sonra müşriklerin sayısı parmakla sayılacak kadar azalmıştı. Hz. Peygamber (S.A.V.) Mekke'den kendisiyle birlikte yola çıkan 100 bin civarındaki ashabıyla Mekke'ye haccetmek için geldiklerinde bir yıl önceki ikaz sebebiyle Mekke'de müşrik kalmamıştı, çoğunluk müslüman olurken Mekke'yi terkedenler de vardı. Hz. Peygamber (S.A.V.) haccın bütün erkanını bizzat kendisi yaparak Müslümanlara öğretmiş, İslam'ın Hac konusundaki  emirleri de böylece tamamlanmıştı. İslam'ın tamamlandığını bildiren bazı ayetler de bu Veda Haccı'nda nazil oldu.

Cahiliye döneminde dışarıdan gelen hacılar Arafat'ta vakfeye dururken, Kureyş eşrafı diğer insanlardan üstün olduklarını belli edercesine Arafat yerine Müzdelife'de vakfeye dururlardı. Hz. Peygamber (S.A.V.) cahiliye döneminin bu sınıf üstünlüğüne dayalı adetini ortadan kaldırdı ve bütün hacılar gibi Arafat'ta vakfeye durdu. Hz. Peygamber (S.A.V.)'a orada bu dinin tamamlandığı şu ayet-i Kerimeyle müjdelendi :
 

"Ey Mü'minler, şu küfreden müşrikler bugün dininizi söndürmekten ümitlerini kesmişlerdir. Artık bundan böyle onlardan korkmayınız; ancak benden korkunuz. Bugün sizin dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve size din olarak müslümanlığı beğenip seçtim ve ondan razı oldum" (Maide 3)

Dinin kemale erdirilmesine bütün müslümanlar sevinirken yalnızca Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer, bunun Hz. Peygamber (S.A.V.)'ın vefatının yaklaştığına delalet ettiğini anlamışlar ve gözlerinden yaşlar akmıştı. Gerçekten de bundan sonra Hz. Peygamber (S.A.V.) 82 gün yaşamış ve vefat etmiştir.

Arafat'ta yüzbinin üzerindeki hacıya hitaben Hz. Peygamber (S.A.V.) sesinin bütün hacılar tarafından işitilmesi için belli mesafelerde gür sesli sahabilerden bazılarını görevlendirdi. Hz. Peygamber (S.A.V.)'in sözlerini tekrar eden bu sahabiler hutbenin bütün hacılar tarafından duyulmasını sağlıyorlardı. Devesi Kusva'nın sırtında olduğu halde Hz. Peygamber (S.A.V.) şu hutbeyi irad etti:
 

Ey insanlar!
 

Sözümü iyi dinleyiniz. Bilmiyorum, belki bu seneden sonra sizinle burada ebedi olarak bir daha buluşamayacağım. Ey insanlar; bu günleriniz nasıl mukaddes bir gün ise, bu aylarınız nasıl mukaddes bir ay ise, bu şehriniz nasıl mukaddes bir şehir ise; canlarınız, mallarınız, ırzlarınız da öyle mukaddestir, her türlü saldırıdan emindir.
 

Ashabım! 
 

Yarın Rabbinize kavuşacaksınız ve bugünkü her hal ve hareketinizden sorulacaksınız. Sakın benden sonra eski dalaletlere dönüp birbirinizin boynunu vurmayınız. Bu vasiyetimi burada bulunanlar bulunmayanlara bildirsin. Olabilir ki bildirilen kimse, burada bulunup da işitenlerden  daha iyi anlayarak muhafaza etmiş olur.

Ey ashabım! 
 

Kimin yanında bir emanet varsa onu sahibine vesin. Faizin her çeşidi kaldırılmıştır, ayağımın altındadır. Lakin borcunuzun aslını vermek gerekir. Ne zulmediniz ve ne de zulme uğrayınız. Allah'ın emriyle faizcilik artık yasaktır. Cahiliyetten kalma bu çirkin adet'in her türlüsü ayağımın altındadır. İlk kaldırdığım faiz de Abdulmuttalip oğlu (amcam)Abbas'ın faizidir. 

Ashabım!

Cahiliyet döneminde güdülen kan davaları da tamamen ortadan kaldırılmıştır. İlk kaldırdığım kan davası da Abdulmuttalib'in torunu (yeğenim) Rebia'nın kan davasıdır.

Ey insanlar!

Bugün şeytan şu topraklarınızda yeniden nüfuz ve saltanat gücünü kaybetmiştir. Fakat bu kaldırdığım şeyler haricinde küçük gördüğünüz işlerde de ona uyarsanız bu da onu memnun edecektir. Dininizi korumak için bunlardan sakınınız.

Ey insanlar! 
 

Kadınların haklarına riayet etmenizi ve bu hususta Allah'tan korkmanızı tavsiye ederim. Siz kadınları Allah'ın emaneti olarak aldınız. Ve onların namuslarını ve ismetlerini Allah adına söz vererek helal edindiniz. Sizin kadınlar üzerindeki hakkınız; aile şerefinizi korumalar ve evlerinizi sizin hoşlanmadığınız hiç kimseye açmamaları, çiğnetmemeleridir. Eğer onlar razı olmadığınız herhangi bir kimseyi evinize alrlarsa onları hafif bir şekilde dövebilir, azarlayabilirsiniz. Kadınların  da  sizin  üzerinizdeki  hakları; örfe göre her türlü giyim ve yiyeceklerini  temin etmenizdir. 

Ey  mü'minler!
Size bir emanet bırakıyorum ki siz ona sımsıkı sarıldıkça yolunuzu hiçbir zaman şaşırmazsınız. O emanet Allah'ın kitabı Kur'andır.
 

Ey mü'minler!
 
Sözümü iyi dinleyiniz ve muhafaza ediniz. Müslüman müslümanın kardeşidir ve bütün  Müslümanlar kardeştir. Din kardeşinize ait olan herhangi bir hakka tecavüz, başkasına helal değildir. Ancak  gönül hoşluğuyla  verilen başka. Ashabım! Nefsinize de zulmetmeyiniz. Nefsinizin de üzerinizde hakkı vardır.

Ey insanlar!

Cenab-ı Hak her hak sahibine hakkını vermiştir. Varis için vasiyete gerek yoktur. Çocuk kimin döşeğinde doğmuşsa ona aittir. Zinakar için mahrumiyet cezası vardır. Babasından başkasına nesep iddia eden soysuz yahut efendisinden başkasına uymaya kalkan nankör, Allah'ın gazabına, meleklerin lanetine ve bütün Müslümanların düşmanlığına uğrasın. Cenab-ı Hak bu insanların ne tevbelerini ne de şehadetlerini kabul eder.

Resulullah  (S.A.V.) sözlerinin burasında dinleyenlere sordu: 
 

Ey insanlar! 
 

-Yarın beni sizden soracaklar. Ne dersiniz?
Ashab-ı Kiram cevap verdi:
-Allah'ın risaletini tebliğ ettin; görevini yerine getirdin, bize vasiyet ve nasihatte bulundun diye şehadet ederiz.
Resulullah  (S.A.V.) şehadet parmağını göğe kaldırarak üç kez:
-Ya Rab şahid ol! Ya Rab şahid ol! Ya Rab şahid ol!  (buyurarak Arafat'taki hutbesini bitirdi.)

Resulullah  (S.A.V.) güneş batıncaya kadar vakfede durdu. Tam buradan inmeye karar vereceği bir anda yukarıda zikredilen Maide suresinin 3.Ayeti nazil oldu. Daha sonra devesine binen Resulullah  (S.A.V.) yavaş adımlarla Arafat'tan inerek Müzdelife'ye geldi. Burada bir ezan ve iki kamet ile akşam ve yatsı namazlarını birleştirerek kıldı. Ve istirahate çekildi. Sabah olunca cemaatle birlikte sabah namazını kıldı ve ortalık iyice ağardıktan sonra Müzdelife'den Cemretü'l Akabe mevkiine geldi. Şeytan taşlamadan sonra Mina'ya geçen Resulullah  (S.A.V.) burada da Veda Hutbesinin diğer bölümünü irad etti. Allah'a ham ü senadan sonra devamla :

Ey insanlar!

Sizi Allah'ın kitabına bağlayan peygamberinizin (s.a.v) sözlerini iyi dinleyiniz, ona itaat ediniz. Hac ibadetinizin bütün hareketlerini benden gördüğünüz gibi ifa ediniz.  Öyle sanıyorum ki, ben bu seneden sonra bir daha haccedemem. 
 

Resulullah  (S.A.V.) bundan sonra halka sorulu cevaplı sürdürdüğü hutbesini : 

Ey insanlar!
 
Ayların yerini değiştirerek geri bırakmak inkarda aşırı gitmektir. Kafirler böyle yapmakla doğru yoldan saptılar. Allah'ın haram haram kıldığı ayların sayısını uygun yapmak için, bir yıl haram ayını helal, diğer yıl onu haram sayarlar. Böylece Allah'ın haram kıldığını helal kabul ederler. Zaman Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gibi aynı duruma döndü. Allah'ın katında aylar on ikidir. Bunların dördü mukaddes (haram) aylardır ki üçü arka arkaya gelen Zilkade, Zilhicce ve Muharrem, dördüncüsü de Cemaziyelahir ile Şaban'ın arasındaki Recep'tir. Ey mü'minler! Bu ay hangi aydır?
 -Allah ve Resulü daha iyi bilir.
-Zilhicce ayı değil midir?
 -Evet, Zilhicce'dir.
 Bu içinde bulunduğumuz belde hangi beldedir?
 -Allah ve Resulü daha iyi bilir.
 -Mekke şehri değilmidir?
 -Evet Mekke'dir.
 -Bugün hangi gündür?
 -Allah ve Resulü daha iyi bilir.
-Yevmünahr'dır. (kurban kesme günü) değilmidir.?
 -Evet yevmünahr'dır.
 

 Bu diyalogdan sonra Resulullah  (S.A.V.) sahabelere dönerek

Şu halde iyi bilinizki; bu şehrinizde, bu beldenizde, bu gününüzün mukaddes(haram) olduğu gibi birbirinize kanlarınızı dökmek, mallarınızı haksız yere almak, namuslarınızı kirletmek de haramdır, her türlü saldırıdan masumdur. Muhakkak ki siz Rabbinize kavuşacaksınız, o zaman bütün bu işlerden sorulacaksınız. 

Ey insanlar! 
 

Aklınızı başınıza alında benden sonra birbirinizin boynunu vuracak şekilde dalalete, vahşete düşerek cahiliye devrine dönmeyin. 

Ey insanlar! 

Bu nasihatlerime kulak verip bunları burada hazır bulunanlarınız bulunmayanlara tebliğ etsin. Olabilir ki, kendisine tebliğ edilen kimse burada bulunup işiten bir kısım kimseden daha iyi anlayıp bellemiş olur.Ardından Resulullah  (S.A.V.) iki kez:
-Tebliğ ettim mi? buyurdu.
 Sahabiler:
 -Evet ettin, deyince Resulullah  (S.A.V.) ;
Şahit ol Ya Rab! dedi ve tekrar hatırlattı:
Burada bulunanlar bulunmayanlara tebliğ etsin.

Esmâ-ül Nebi
           Peygamberimizi (s.a.v) Mübârek İsimleri ve Mânâları

 

                                                                   

Abdullah Allah'ın kulu	Âbid Kulluk eden, ibadet eden	Âdil Adaletli	Ahmed En çok övülmüş, sevilmiş
Ahsen En güzel	Alî Çok yüce	Âlim Bilgin, bilen	Allâme Çok bilen
Âmil İş ve aksiyon sahibi	Aziz Çok yüce, çok şerefli olan	Beşir Müjdeleyici	Burhan Sağlam delil
Cebbâr Kahredici, gâlip	Cevâd Cömert	Ecved En iyi, en cömert	Ekrem En şerefli
Emin Doğru ve güvenilir kimse	Fadlullah Allah'ın ihsânı,fazlına ulaşan	Fâruk Hakkı ve bâtılı ayıran	Fettâh Yoldaki engelleri kaldıran
Gâlip Hâkim ve üstün olan	Ganî Zengin	Habib Sevgili, çok sevilen	Hâdi Doğru yola götüren
Hâfız Muhafaza edici	Halîl Dost	Halîm Yumuşak huylu	Hâlis  Saf, temiz
Hâmid Hamd edici, övücü	Hammâd Çok hamdeden	Hanîf Hakikate sımsıkı sarılan	Kamer Ay
Kayyim Görüp, gözeten	Kerîm Çok cömert, çok şerefli	Mâcid Yüce ve şerefli	Mahmûd Övülen
Mansûr Zafere kavuşturulmuş	Mâsum Suçsuz, günahsız	Medenî Şehirli, bilgilive görgülü	Mehdî Hidayet eden
Mekkî Mekkeli	Merhûm Rahmetle bezenmiş	Mes'ûd Mutlu	Metîn Çok sağlam ve güçlü
Muallim Öğretici	Muktedâ Peşinden gidilen	Mübârek Uğurlu, hayırlı, bereketli	Müctebâ Seçilmiş
Mükerrem Şerefli, yüce	Müktefî İktifâ eden, yetinen	Münîr Nurlandıran, aydınlatan	Mürsel Elçilikle görevlendirilmiş
Mürtezâ Beğenilmiş, seçilmiş	Muslih Islah edeci, düzene koyucu	Mustafa Çok arınmış	Müstakîm Doğru yolda olan
Mutî Hakka itaat eden	Mu'ti Veren ihsân eden	Muzaffer Zafer kazanan, üstün olan	Müşâvir Kendisine danışılan
Nakî Çok temiz	Nakîb Halkın iyisi, en seçkini	Nâsih Öğüt veren	Nâtık Konuşan, nutuk veren
Nebî Peygamber	Neciyullah  Allah' ın sırdaşı	Necm Yıldız	Nesîb Asil, temiz soydan gelen
Nezîr Uyarıcı, korkutucu	Nimet İyilik, dirlik ve mutluluk	Nûr Işık, aydınlık	Râfi Yükselten
Râgıb Rağbet eden, isteyen	Rahîm Mü'minleri çok seven	Râzî Kabul eden, hoşnut olan	Resûl Elçi
Reşîd Akıllı, olgun, iyi yola götürücü	Saîd Mutlu	Sâbir Sabreden	Sâdullah Allah' ın mübârek kulu
Sâdık Doğru olan, gerçekci	Saffet Arınmış, seçkin kişi	Sâhib Mâlik, arkadaş,sohbet edici	Sâlih  İyi ve güzel huylu
Selâm Noksan ve ayıptan emin olan	Seyfullah Allah' ın kılıcı	Seyyid Efendi	Şâfi Şefaat edici
Şâkir Şükredici	Tâhâ Kur'ân-ı Kerîm' deki ismi	Tâhir Çok temiz	Takî Haramlardan kaçınan
Tayyib Helal, temiz, güzel, hoş	Vâfi Sözünde duran	Vâiz Nasihat eden	Vâsıl Kulu Rabb'ine ulaştıran
Yâsîn İnsan-ı kâmil	Zâhid Mâsivadan yüz çeviren	Zâkir Allah' ı çok anan	*

Bahçe

Zehirli sarmaşık gibi sardı, Burcu aleminin hüzünlü bakışları. Yasta kaldı devr-i alemin, Titreğe yakın kırlangıç ağıtları. Korkunun ecele faydası, Senin yumuşak kâküllerinde. Tohumun ağaca bakması, Hangi devrin aleminde? Engeller derman olsa derdime, Ben, kuş olur sana uçardım. Güller cem'ân dolsa kalbime, Ben yağmurunla ıslanırdım. Bahar gelmeden beklerdim, Tomurcukların hışırtısını. Soğuk yellerinde özlerdim, Yazın sıcak bağırtısını. Adını verdiğim taze fidan, Bu yıl da çiçek açmadı. Sana benzeyen nâze hâdan, Yine kokusunu saçmadı. Kış, ölümlerin hemen ardı, Bahçesinde bu yörenin. Tanış, ortak kaderlerin adı, Hâzanında bu memleketin.